Drejtori i Fondit të Sigurimit Pensional dhe Invalidor të Maqedonisë së Veriut, Nikolla Memov, gjatë paraqitjes së tij në emisionin “Top Tema” në televizionin Telma, foli për gjendjen aktuale të sistemit pensional, mënyrën e harmonizimit dhe pagesës së pensioneve, rrjedhat financiare në Fond, si dhe për nevojën e reformave sistemore për të siguruar qëndrueshmërinë afatgjatë të sistemit pensional.
Memov theksoi se një nga dobësitë kryesore të identifikuara gjatë periudhës së kaluar është metodologjia e llogaritjes së pensioneve, e cila sipas analizave të Fondit nuk krijon motivim të mjaftueshëm për pagesën e rregullt dhe të plotë të kontributeve.
“Sfida thelbësore qëndron në faktin se metodologjia aktuale nuk e vlerëson në masë të mjaftueshme kontributin real dhe të përgjithshëm të të siguruarit gjatë jetës së tij të punës. Në raste të caktuara, sistemi nuk krijon motivim të mjaftueshëm për pagesën e kontributeve mbi shumën reale të pagës. Kjo ndikon drejtpërdrejt në të ardhurat e Fondit dhe për këtë arsye është e nevojshme të përgatitet një zgjidhje e re ligjore”, deklaroi Memov.
Sipas tij, formula e ardhshme duhet të sigurojë lidhje të drejtpërdrejtë ndërmjet kontributeve realisht të paguara dhe lartësisë së pensionit, duke ruajtur njëkohësisht funksionin social dhe solidar të shtetit.
Koncepti që po shqyrtohet parashikon dy komponentë: komponentin ekonomik dhe komponentin social-solidar. Komponenti ekonomik do të merrte parasysh shumën totale të kontributeve të paguara realisht gjatë jetës së punës, ndërsa komponenti social do të siguronte mbrojtje shtesë për personat që, megjithëse plotësojnë kushtet për pension, nuk kanë mjete të mjaftueshme për të siguruar pension mbi minimumin social të përcaktuar.
“Duhet të vlerësohet sa mjete ka paguar gjithsej i siguruari në sistem; këto mjete duhet të rivlerësohen dhe pagesa e plotë duhet të ndikojë drejtpërdrejt në lartësinë e pensionit. Atëherë nuk do të jetë e njëjtë nëse dikush ka paguar kontribute për 15 apo 40 vjet, apo nëse ka paguar mbi një pagë të ulët apo të lartë”, tha Memov.
HARMONIZIMI I PENSIONEVE SIPAS KORNIZËS LIGJORE
Lidhur me harmonizimin aktual të pensioneve, drejtori i Fondit sqaroi se korniza ligjore po zbatohet dhe se harmonizimi i pensioneve në shtator realizohet sipas modelit ekzistues.
“Ligji është respektuar si më parë ashtu edhe tani. Rritja lineare është realizuar përmes ndryshimeve ligjore, në dy faza prej 2.500 denarësh dhe në dy faza prej 1.000 denarësh. Tani harmonizimi bëhet sipas ligjit aktual dhe metodologjisë zvicerane: 50 për qind sipas rritjes së pagave dhe 50 për qind sipas kostos së jetesës”, shpjegoi Memov
Sipas të dhënave të prezantuara nga drejtori i Fondit, harmonizimi i pensioneve në shtator është rreth 3 për qind, që paraqet rreth 350 milionë denarë shtesë në muaj për pagesën e pensioneve.
Shuma totale mujore për pagesën e pensioneve, e cila në muajin gusht ishte rreth 9,65 miliardë denarë, pas harmonizimit pritet të arrijë në rreth 10 miliardë denarë.
Memov theksoi se në periudhën nga shtatori i vitit 2024 deri në mars 2026, pensionet janë rritur në mënyrë kumulative për 7.000 denarë në muaj për çdo pensionist.
“Pensioni minimal në gusht të vitit 2024 ishte 13.192 denarë, ndërsa pensioni mesatar 21.217 denarë. Pas rritjes prej 7.000 denarësh, pensioni minimal është 20.835 denarë, ndërsa pensioni mesatar arrin afërsisht në 29.000 denarë. Kjo do të thotë se pensionet minimale janë rritur me rreth 61 për qind, ndërsa pensioni mesatar me rreth 39 për qind krahasuar me gushtin e vitit 2024”, theksoi Memov.
PËR PAGESËN E PENSIONEVE NUK MUNGON NJË MILIARD EURO
Lidhur me financimin e sistemit pensional, drejtori i Fondit sqaroi se në opinion shpesh paraqiten të dhëna pa u bërë dallimi ndërmjet mjeteve të nevojshme për pagesën e pensioneve dhe transfertave të tjera që lidhen me detyrimet e Fondit.
Për vitin 2026, transferta e planifikuar nga Buxheti drejt FSPIM-së arrin në rreth 64 miliardë denarë.
Në të njëjtën kohë, mjetet e planifikuara për pagesën e pensioneve janë rreth 117 miliardë denarë, ndërsa të ardhurat e planifikuara nga kontributet pensionale arrijnë në rreth 85 miliardë denarë.
“Dallimi ndërmjet mjeteve të nevojshme për pagesën e pensioneve dhe të ardhurave të planifikuara nga kontributet është rreth 32 miliardë denarë, ose afërsisht 500 milionë euro. Ky është shuma që mungon për pagesën e drejtpërdrejtë të pensioneve. Pjesa tjetër e transferit deri në shumën totale prej 64 miliardë denarësh lidhet me detyrime të tjera të Fondit, përfshirë sigurimin shëndetësor të pensionistëve dhe kostot e tranzicionit drejt shoqërive pensionale të shtyllës së dytë”, sqaroi Memov.
Ai theksoi se pagesa e pensioneve nuk vihet në dyshim dhe se shteti garanton pagesën e tyre të rregullt.
RRITJA E PENSIONEVE RRIT EDHE DETYRIMET PËR SIGURIMIN SHËNDETËSOR
Memov sqaroi se me rritjen e pensioneve rriten edhe detyrimet e SPIM-së ndaj Fondit të Sigurimit Shëndetësor.
Për vitin 2026 kjo detyrë financiare arrin në rreth 220 milionë euro, ndërsa për vitin 2027 pritet të arrijë në rreth 250 milionë euro.
“Nuk ka kompromis sa i përket mbrojtjes shëndetësore të pensionistëve. Ata e marrin dhe do të vazhdojnë ta marrin atë. Bëhet fjalë për një marrëdhënie financiare ndërinstitucionale që duhet të paraqitet qartë kur analizohet gjendja financiare e FPIM-së”, theksoi drejtori.
PENSIONI MINIMAL DHE FUNKSIONI SOCIAL
Memov theksoi se diferenca ndërmjet pensionit të llogaritur sipas formulës ligjore dhe shumës minimale të përcaktuar mbulohet nga mjetet e Fondit.
Për vitin 2026, për këtë qëllim ndahen rreth 82 milionë euro, ndërsa së bashku me mjetet për kategoritë e privilegjuara, diferencat totale në pagesa tejkalojnë 100 milionë euro.
Sipas tij, modeli i ardhshëm duhet të ndajë qartë parimin pensional, domethënë sa është paguar dhe çfarë e drejte fitohet, nga funksioni social i shtetit, i cili duhet të fokusohet te qytetarët që kanë nevojë për mbrojtje shtesë sociale.
NEVOJITET RRITJE GRADUALE E KONTRIBUTIT
Drejtori i SPIM theksoi se norma aktuale e kontributit për sigurimin pensional është më e ulët krahasuar me periudhat e mëparshme.
Nga norma totale prej 18,8 për qind, 12,8 për qind shkojnë për shtyllën e parë pensionale, ndërsa 6 për qind ndahen për shtyllën e dytë.
“Duhet të mendohet për një rritje graduale të kontributit, për shembull nga 0,5 deri në 0,6 pikë përqindjeje në vit, në dialog me punëdhënësit dhe odat ekonomike. Qëllimi duhet të jetë sigurimi i një stabiliteti më të madh financiar të sistemit, pa rritur papritur barrën mbi punëdhënësit dhe të punësuarit”, tha Memov.
SHTYLLA E DYTË PENSIONALE – MË SHUMË FLEKSIBILITET NË INVESTIME
Sa i përket shtyllës së dytë pensionale, Memov sqaroi se mjetet janë pronë individuale e të siguruarve dhe nuk bëhet fjalë për mjete me të cilat shteti mund të disponojë lirisht.
Në shtyllën e dytë ka rreth 640.000 të siguruar, ndërsa mjetet investohen sipas strukturës së përcaktuar me ligj.
Sipas drejtorit të Fondit, duhet të shqyrtohet mundësia e fleksibilitetit më të madh në investime, me mekanizma adekuatë kontrolli dhe mbrojtjeje nga rreziku.
Si një nga mundësitë, ai përmendi investimin në projekte vendase kapitale dhe infrastrukturore, ku të siguruarit do të kishin përfitim ekonomik indirekt nga kthimi i investimeve.
“Është e nevojshme të krijohet një kornizë ligjore që do të mundësojë diversifikim më të madh të investimeve. Në dispozicion janë mjete të konsiderueshme që mund të kenë efekt më të madh ekonomik, por kjo duhet të bëhet me rregulla të qarta, kontroll dhe mbrojtje të interesave të të siguruarve”, theksoi Memov.
Ai gjithashtu iu referua konceptit të rrezikut të shkallëzuar, sipas të cilit rreziku i investimeve do të përshtatej me moshën e të siguruarit, duke qenë më i lartë për të rinjtë dhe më i ulët për personat që janë më afër pensionimit.
MË SHUMË VITE STAZH DHE PAGESË E PLOTË E KONTRIBUTEVE – BAZË E NJË SISTEMI TË QËNDRUESHËM
Lidhur me ekonominë informale dhe mospagesën e kontributeve, drejtori i SPIM-së theksoi se institucionet duhet të sigurojnë pagesën efikase të të gjitha detyrimeve ligjore.
“Kur të ndryshohet metodologjia dhe çdo denar i paguar realisht të ketë ndikim të drejtpërdrejtë në pensionin e ardhshëm, si për punëdhënësit ashtu edhe për të siguruarit do të ekzistojë një motiv i qartë që kontributet të paguhen plotësisht. Synimi është të krijojmë një sistem në të cilin pagesa e rregullt e kontributeve do të jetë e arsyetuar ekonomikisht dhe institucionalisht”, tha Memov.
SPIM KA OBLIGIM INSTITUCIONAL TË PROPOZOJË ZGJIDHJE SISTEMORE
Memov theksoi se Fondi i SPIM-së nuk ka kompetenca për të miratuar politikat qeveritare, por ka mundësinë që, në bazë të analizave profesionale dhe projeksioneve aktuare, të propozojë zgjidhje pranë institucioneve kompetente.
“Fondi ka mundësinë të identifikojë dobësitë, t’i analizojë ato dhe të propozojë zgjidhje. Politikat i miratojnë Qeveria dhe Kuvendi. Detyra jonë është të japim propozime profesionale dhe të argumentuara, të bazuara në të dhëna dhe analiza aktuare”, theksoi Memov.
Ai theksoi se reforma e sistemit pensional duhet të orientohet drejt qëndrueshmërisë financiare afatgjatë, drejtësisë ndërmjet gjeneratave, lidhjes më të fortë ndërmjet kontributeve të paguara dhe të drejtave të realizuara, si dhe ruajtjes së funksionit social të shtetit.
“Sistemi pensional duhet të jetë një sistem në të cilin qytetari ka një lidhje të qartë midis asaj që paguan gjatë jetës së tij të punës dhe asaj që merr si pension. Në të njëjtën kohë, shteti duhet të sigurojë mbrojtje për ata qytetarë që kanë nevojë për mbështetje sociale. Vetëm me një qasje të tillë mund të krijojmë një sistem që do të jetë njëkohësisht i drejtë dhe financiarisht i qëndrueshëm”, përfundoi drejtori i Fondit të SPIM-së, Nikolla Memov.
https://youtu.be/m8smS7uq_eQ?si=t17i7lYoGyXGopt3
Drejtori i Fondit të Sigurimit Pensional dhe Invalidor të Maqedonisë së Veriut, Nikolla Memov, gjatë paraqitjes së tij në emisionin “Top Tema” në televizionin Telma, foli për gjendjen aktuale të sistemit pensional, mënyrën e harmonizimit dhe pagesës së pensioneve, rrjedhat financiare në Fond, si dhe për nevojën e reformave sistemore për të siguruar qëndrueshmërinë afatgjatë të sistemit pensional.
Memov theksoi se një nga dobësitë kryesore të identifikuara gjatë periudhës së kaluar është metodologjia e llogaritjes së pensioneve, e cila sipas analizave të Fondit nuk krijon motivim të mjaftueshëm për pagesën e rregullt dhe të plotë të kontributeve.
“Sfida thelbësore qëndron në faktin se metodologjia aktuale nuk e vlerëson në masë të mjaftueshme kontributin real dhe të përgjithshëm të të siguruarit gjatë jetës së tij të punës. Në raste të caktuara, sistemi nuk krijon motivim të mjaftueshëm për pagesën e kontributeve mbi shumën reale të pagës. Kjo ndikon drejtpërdrejt në të ardhurat e Fondit dhe për këtë arsye është e nevojshme të përgatitet një zgjidhje e re ligjore”, deklaroi Memov.
Sipas tij, formula e ardhshme duhet të sigurojë lidhje të drejtpërdrejtë ndërmjet kontributeve realisht të paguara dhe lartësisë së pensionit, duke ruajtur njëkohësisht funksionin social dhe solidar të shtetit.
Koncepti që po shqyrtohet parashikon dy komponentë: komponentin ekonomik dhe komponentin social-solidar. Komponenti ekonomik do të merrte parasysh shumën totale të kontributeve të paguara realisht gjatë jetës së punës, ndërsa komponenti social do të siguronte mbrojtje shtesë për personat që, megjithëse plotësojnë kushtet për pension, nuk kanë mjete të mjaftueshme për të siguruar pension mbi minimumin social të përcaktuar.
“Duhet të vlerësohet sa mjete ka paguar gjithsej i siguruari në sistem; këto mjete duhet të rivlerësohen dhe pagesa e plotë duhet të ndikojë drejtpërdrejt në lartësinë e pensionit. Atëherë nuk do të jetë e njëjtë nëse dikush ka paguar kontribute për 15 apo 40 vjet, apo nëse ka paguar mbi një pagë të ulët apo të lartë”, tha Memov.
HARMONIZIMI I PENSIONEVE SIPAS KORNIZËS LIGJORE
Lidhur me harmonizimin aktual të pensioneve, drejtori i Fondit sqaroi se korniza ligjore po zbatohet dhe se harmonizimi i pensioneve në shtator realizohet sipas modelit ekzistues.
“Ligji është respektuar si më parë ashtu edhe tani. Rritja lineare është realizuar përmes ndryshimeve ligjore, në dy faza prej 2.500 denarësh dhe në dy faza prej 1.000 denarësh. Tani harmonizimi bëhet sipas ligjit aktual dhe metodologjisë zvicerane: 50 për qind sipas rritjes së pagave dhe 50 për qind sipas kostos së jetesës”, shpjegoi Memov
Sipas të dhënave të prezantuara nga drejtori i Fondit, harmonizimi i pensioneve në shtator është rreth 3 për qind, që paraqet rreth 350 milionë denarë shtesë në muaj për pagesën e pensioneve.
Shuma totale mujore për pagesën e pensioneve, e cila në muajin gusht ishte rreth 9,65 miliardë denarë, pas harmonizimit pritet të arrijë në rreth 10 miliardë denarë.
Memov theksoi se në periudhën nga shtatori i vitit 2024 deri në mars 2026, pensionet janë rritur në mënyrë kumulative për 7.000 denarë në muaj për çdo pensionist.
“Pensioni minimal në gusht të vitit 2024 ishte 13.192 denarë, ndërsa pensioni mesatar 21.217 denarë. Pas rritjes prej 7.000 denarësh, pensioni minimal është 20.835 denarë, ndërsa pensioni mesatar arrin afërsisht në 29.000 denarë. Kjo do të thotë se pensionet minimale janë rritur me rreth 61 për qind, ndërsa pensioni mesatar me rreth 39 për qind krahasuar me gushtin e vitit 2024”, theksoi Memov.
PËR PAGESËN E PENSIONEVE NUK MUNGON NJË MILIARD EURO
Lidhur me financimin e sistemit pensional, drejtori i Fondit sqaroi se në opinion shpesh paraqiten të dhëna pa u bërë dallimi ndërmjet mjeteve të nevojshme për pagesën e pensioneve dhe transfertave të tjera që lidhen me detyrimet e Fondit.
Për vitin 2026, transferta e planifikuar nga Buxheti drejt FSPIM-së arrin në rreth 64 miliardë denarë.
Në të njëjtën kohë, mjetet e planifikuara për pagesën e pensioneve janë rreth 117 miliardë denarë, ndërsa të ardhurat e planifikuara nga kontributet pensionale arrijnë në rreth 85 miliardë denarë.
“Dallimi ndërmjet mjeteve të nevojshme për pagesën e pensioneve dhe të ardhurave të planifikuara nga kontributet është rreth 32 miliardë denarë, ose afërsisht 500 milionë euro. Ky është shuma që mungon për pagesën e drejtpërdrejtë të pensioneve. Pjesa tjetër e transferit deri në shumën totale prej 64 miliardë denarësh lidhet me detyrime të tjera të Fondit, përfshirë sigurimin shëndetësor të pensionistëve dhe kostot e tranzicionit drejt shoqërive pensionale të shtyllës së dytë”, sqaroi Memov.
Ai theksoi se pagesa e pensioneve nuk vihet në dyshim dhe se shteti garanton pagesën e tyre të rregullt.
RRITJA E PENSIONEVE RRIT EDHE DETYRIMET PËR SIGURIMIN SHËNDETËSOR
Memov sqaroi se me rritjen e pensioneve rriten edhe detyrimet e SPIM-së ndaj Fondit të Sigurimit Shëndetësor.
Për vitin 2026 kjo detyrë financiare arrin në rreth 220 milionë euro, ndërsa për vitin 2027 pritet të arrijë në rreth 250 milionë euro.
“Nuk ka kompromis sa i përket mbrojtjes shëndetësore të pensionistëve. Ata e marrin dhe do të vazhdojnë ta marrin atë. Bëhet fjalë për një marrëdhënie financiare ndërinstitucionale që duhet të paraqitet qartë kur analizohet gjendja financiare e FPIM-së”, theksoi drejtori.
PENSIONI MINIMAL DHE FUNKSIONI SOCIAL
Memov theksoi se diferenca ndërmjet pensionit të llogaritur sipas formulës ligjore dhe shumës minimale të përcaktuar mbulohet nga mjetet e Fondit.
Për vitin 2026, për këtë qëllim ndahen rreth 82 milionë euro, ndërsa së bashku me mjetet për kategoritë e privilegjuara, diferencat totale në pagesa tejkalojnë 100 milionë euro.
Sipas tij, modeli i ardhshëm duhet të ndajë qartë parimin pensional, domethënë sa është paguar dhe çfarë e drejte fitohet, nga funksioni social i shtetit, i cili duhet të fokusohet te qytetarët që kanë nevojë për mbrojtje shtesë sociale.
NEVOJITET RRITJE GRADUALE E KONTRIBUTIT
Drejtori i SPIM theksoi se norma aktuale e kontributit për sigurimin pensional është më e ulët krahasuar me periudhat e mëparshme.
Nga norma totale prej 18,8 për qind, 12,8 për qind shkojnë për shtyllën e parë pensionale, ndërsa 6 për qind ndahen për shtyllën e dytë.
“Duhet të mendohet për një rritje graduale të kontributit, për shembull nga 0,5 deri në 0,6 pikë përqindjeje në vit, në dialog me punëdhënësit dhe odat ekonomike. Qëllimi duhet të jetë sigurimi i një stabiliteti më të madh financiar të sistemit, pa rritur papritur barrën mbi punëdhënësit dhe të punësuarit”, tha Memov.
SHTYLLA E DYTË PENSIONALE – MË SHUMË FLEKSIBILITET NË INVESTIME
Sa i përket shtyllës së dytë pensionale, Memov sqaroi se mjetet janë pronë individuale e të siguruarve dhe nuk bëhet fjalë për mjete me të cilat shteti mund të disponojë lirisht.
Në shtyllën e dytë ka rreth 640.000 të siguruar, ndërsa mjetet investohen sipas strukturës së përcaktuar me ligj.
Sipas drejtorit të Fondit, duhet të shqyrtohet mundësia e fleksibilitetit më të madh në investime, me mekanizma adekuatë kontrolli dhe mbrojtjeje nga rreziku.
Si një nga mundësitë, ai përmendi investimin në projekte vendase kapitale dhe infrastrukturore, ku të siguruarit do të kishin përfitim ekonomik indirekt nga kthimi i investimeve.
“Është e nevojshme të krijohet një kornizë ligjore që do të mundësojë diversifikim më të madh të investimeve. Në dispozicion janë mjete të konsiderueshme që mund të kenë efekt më të madh ekonomik, por kjo duhet të bëhet me rregulla të qarta, kontroll dhe mbrojtje të interesave të të siguruarve”, theksoi Memov.
Ai gjithashtu iu referua konceptit të rrezikut të shkallëzuar, sipas të cilit rreziku i investimeve do të përshtatej me moshën e të siguruarit, duke qenë më i lartë për të rinjtë dhe më i ulët për personat që janë më afër pensionimit.
MË SHUMË VITE STAZH DHE PAGESË E PLOTË E KONTRIBUTEVE – BAZË E NJË SISTEMI TË QËNDRUESHËM
Lidhur me ekonominë informale dhe mospagesën e kontributeve, drejtori i SPIM-së theksoi se institucionet duhet të sigurojnë pagesën efikase të të gjitha detyrimeve ligjore.
“Kur të ndryshohet metodologjia dhe çdo denar i paguar realisht të ketë ndikim të drejtpërdrejtë në pensionin e ardhshëm, si për punëdhënësit ashtu edhe për të siguruarit do të ekzistojë një motiv i qartë që kontributet të paguhen plotësisht. Synimi është të krijojmë një sistem në të cilin pagesa e rregullt e kontributeve do të jetë e arsyetuar ekonomikisht dhe institucionalisht”, tha Memov.
SPIM KA OBLIGIM INSTITUCIONAL TË PROPOZOJË ZGJIDHJE SISTEMORE
Memov theksoi se Fondi i SPIM-së nuk ka kompetenca për të miratuar politikat qeveritare, por ka mundësinë që, në bazë të analizave profesionale dhe projeksioneve aktuare, të propozojë zgjidhje pranë institucioneve kompetente.
“Fondi ka mundësinë të identifikojë dobësitë, t’i analizojë ato dhe të propozojë zgjidhje. Politikat i miratojnë Qeveria dhe Kuvendi. Detyra jonë është të japim propozime profesionale dhe të argumentuara, të bazuara në të dhëna dhe analiza aktuare”, theksoi Memov.
Ai theksoi se reforma e sistemit pensional duhet të orientohet drejt qëndrueshmërisë financiare afatgjatë, drejtësisë ndërmjet gjeneratave, lidhjes më të fortë ndërmjet kontributeve të paguara dhe të drejtave të realizuara, si dhe ruajtjes së funksionit social të shtetit.
“Sistemi pensional duhet të jetë një sistem në të cilin qytetari ka një lidhje të qartë midis asaj që paguan gjatë jetës së tij të punës dhe asaj që merr si pension. Në të njëjtën kohë, shteti duhet të sigurojë mbrojtje për ata qytetarë që kanë nevojë për mbështetje sociale. Vetëm me një qasje të tillë mund të krijojmë një sistem që do të jetë njëkohësisht i drejtë dhe financiarisht i qëndrueshëm”, përfundoi drejtori i Fondit të SPIM-së, Nikolla Memov.
https://youtu.be/m8smS7uq_eQ?si=t17i7lYoGyXGopt3